Wolken, fijnstof en aerosolen hebben alles met elkaar te maken

Saharastof, roetdeeltjes uit verbrandingsgassen, stuifmeel, zeezout; de lucht zit vol met kleine stofdeeltjes. Die kleine, zwevende deeltjes worden ook wel aerosolen of fijnstof genoemd. Ze beïnvloeden het klimaat voornamelijk doordat ze zonlicht verstrooien of absorberen. Ook beïnvloeden ze de vorming en eigenschappen van wolken. Hoe precies? Metingen tijdens de overkomst van saharastof bieden een inkijkje.

Wolkenhoogtemeters zien saharastof met wolken spelen
Saharastof trok 12 april over ons land. Niet zoveel als op 16 maart, maar genoeg om duidelijk zichtbaar te zijn in metingen met de KNMI-wolkenhoogtemeters (figuur 1). Een wolkenhoogtemeter stuurt een laserpuls recht omhoog en meet wat er terugkomt. Hieruit kun je afleiden op welke hoogte er materiaal in de lucht zweeft dat het laserlicht reflecteert.

Op 12 april zien we een dikke stoflaag over meetlocatie Cabauw trekken tussen 2 en 5 kilometer hoogte (lichtblauwe kleuren in figuur 1). Bewolking is te zien in het wit en de hoge cirrusbewolking in lichtbruine en groene kleuren. Waar de bewolking in contact komt met de stoflaag vormt de wolk uitstulpingen naar beneden. Dit is de aanzet voor vorming van neerslag onder invloed van het saharastof. Dit soort waarnemingen bewijst dat aerosolen wolken- en neerslagvorming beïnvloeden.

Indirecte invloed van aerosolen op het klimaat
Aerosolen beïnvloeden indirect het klimaat doordat ze de hoeveelheid en de eigenschappen van wolken veranderen. Aerosolen vormen condensatiekernen waarop waterdruppeltjes ontstaan. Wolken die ontstaan in lucht met veel aerosolen bevatten meer en kleinere druppeltjes dan wolken in schone lucht en verstrooien daardoor meer zonlicht. Ze hebben daardoor een sterker, koelend effect op het klimaat. Satellietopnames van wolken die ontstaan in de vervuilde lucht achter scheepsuitlaten laten dit duidelijk zien (figuur 2).
(Bron: https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/stof-speelt-met-wolken)